DEEL 1: EEN WERELDWIJDE LADING AAN SLECHT NIEUWS

Het is de ZATERDAGOCHTEND na een HECTISCHE WERKWEEK. Je ontwaakt, ontgrendelt je TELEFOON en wordt meteen overspoeld door een wereldwijde lading aan SLECHT NIEUWS. Wel, dát willen we niet zien meteen als we wakker worden, of wel? Je opent en sluit dezelfde drie applicaties op zoek naar eender welke afleiding die je kan vinden voordat je jezelf uit UIT BED hijst. Je scrollt een beetje rond, maar het is niet duidelijk of je wel iets van meekrijgt van wat je allemaal tegenkomt. 

Je bent intussen ook al een tijdje verschillende NOTIFICATIES aan het negeren die je verwoed wijzen op inkomende berichten van je VRIENDEN. Je weet dat het wellicht niet zo bedoeld is, maar hun oprechte pogingen om contact te houden voelen soms opdringerig, of op zijn minst slecht getimed. De wanhopige gedachte overvalt je dat je géén idee hebt wat je op dit punt zelfs met ze kunt bespreken. Het werk is nog steeds hetzelfde, je avonden worden nog steeds gedomineerd door STREAMING met een vleugje DOOMSCROLLING op een bedje van ANGST en PIEKERGEDACHTEN over de to do's die je nog op je plank hebt, en je hebt nog altijd last van je RUG. Wie zit er te wachten op zulke "updates"? Dus je ligt en scrollt en opent en sluit de drie apps en scrollt en ligt, terwijl je probeert te bedenken wat je HOBBY'S en INTERESSES nu ook alweer waren. Misschien waren dat wel de dingen die je het laatst hebt gezien op je scherm: matcha limonade proberen en al je geld inzetten op niche collectibles. Ja, nee, misschien. Geen idee. Wat was de vraag? 

Dit is een tekst over de loneliness epidemic, het internet als krabbenemmer en hoe algoritmische ellende radicalisering in de hand werkt

De 'loneliness epidemic' is het alomtegenwoordige gevoel van eenzaamheid en sociale dis-connectie dat onze moderne (en in het bijzonder post-Corona) maatschappij kenmerkt[a]. We spreken van een 'epidemie', omdat dit gegeven de individuele gevallen ver overstijgt: 37% van volwassenen voelt zich soms tot vaak eenzaam in Vlaanderen, en dat geldt bij uitstek voor jongeren (57% van de 18-24-jarigen voelt zich eenzaam)[b]. De reikwijdte van deze mate van eenzaamheid is te wijten aan verschillende factoren die elkaar doorsnijden en versterken, zoals het hyperindividualisme van onze neoliberale samenleving, de toenemende sociale ongelijkheid en de schijnbaar grenzeloze technologische vooruitgang waarmee we geconfronteerd worden. Daar wil ik later wat dieper op ingaan. 
    Voor nu volstaat het om te beseffen dat het niet voor niets is dat werkzoekenden en arbeidsongeschikten zich het vaakst eenzaam voelen (63%), gevolgd door studerenden (56%) en huisvrouwen of -mannen (40%)[b]. Om je werkelijk omringd te voelen, heb je namelijk een sociaal netwerk nodig dat ruimte schept voor hechte sociale relaties. Het is belangrijk dat je mensen rondom je hebt die je voldoende veilig doen voelen om ook persoonlijke en moeilijke dingen te bespreken. Daarnaast is het fundamenteel dat je, in het algemeen, het gevoel krijgt dat je ertoe doet. Hier is een belangrijke rol weggelegd voor spontane, vaak anonieme interacties, zoals een 'goeiemorgen' van de kassamedewerker of een knik van de buren[b]. Zo kom je al snel op de nexus tussen sociale relaties en factoren zoals tewerkstelling, gezondheid of woonplaats: als je geen structurele sociale relaties hebt door werkloosheid of (fysieke of mentale) barrières die je ervaart, of als je ergens woont waar je weinig mensen kent of waar weinig mensen zijn, loop je het risico om eenzaam te zijn. Het feit dat eenzaamheid zo veel mensen treft, vertelt ons dat er iets niet goed zit met de sociale cohesie in onze maatschappij en dat we mensen uit het oog verliezen. Met dat inzicht zouden we met zijn allen eens wat moeten doen. 

Je zou kunnen denken dat technologie oplossingen biedt voor eenzaamheid, in de zin dat het ons een andere (frisse?) kijk gunt op de buitenwereld - en dan nog niet alleen de fysieke ruimte rondom je huis: eender wat, eender wanneer. Moderne media en met name het Internet zorgen ervoor dat we meer dan ooit en steeds verregaander verbonden zijn. Communicatie overstijgt fysieke afstand, waardoor onbekenden online buren worden. Ik heb bijvoorbeeld een tijdlijn vol mutuals die ik al jaren online tegen het lijf loop, en als je dit leest ben je wellicht een van hen *zwaait enthouiast en duikt dan meteen verlegen weg onder de vensterbank*. We zijn recent zelfs samen verhuisd van Twitter naar Mastodon over Threads naar Bluesky, weet je nog? We zien en vinden elkaar telkens weer, dus hoe kan je dan nog eenzaam zijn in het global village[c]?  Wel, even belangrijk als een knik of een zwaai van een toevallige voorbijganger, lijkt mij de erkenning online dat je er bent, dat je er mag zijn, en dat je ertoe doet. Hoewel socialemediagebruik een enorme stijging kende in het laatste decennium (en met name tijdens de pandemie) brengen mensen het gros van hun tijd online veelal passief door. We posten niet echt meer en we schrijven vaak geen antwoorden[d]. We zien elkaar wel, maar slaan geen babbeltje en zwaaien nog nauwelijks. Hit me up in het commentaarvak beneden als je je op geen enkele manier aangesproken voelt en dit wenst te weerleggen. 
    Het geheel van mijn online-interacties aanwezigheid van de afgelopen paar jaar geeft mij regelmatig het gevoel dat ik in mijn handtas een venstertje op de wereld heb zitten dat me toch vooral toont dat alles compleet hetzelfde zou zijn als ik er niet geweest was. Wat uiteraard NIET WAAR is, want ik heb (1) een geweldige persoonlijkheid, en (2) hordes en hordes (en hordes) goede vrienden IRL die mij heel graag zien komen. Werkelijk, ze (3) dromen van mij elke nacht en ik willig vaak en met plezier hun verlangen in om mij te zien! Ze kunnen me hier wel eens wat vaker voor bedanken want ik ben zo ontzettend druk en toch maak ik tijd. Shit, waar was ik gebleven? Oh, juist (?): actief/passief. 

Euhhh. Bloggen in 2026: zijn we nu helemaal gek geworden?

Waar mensen passief rondzwerven online, doomscrollend of aspirational-shoppend (hier wil ik later verder over uitwijden: never encountered a topic I couldn't bang on about for hours on end!!!), houden bots en AI zich bezig met het échte werk: het verzorgen van het grootste deel van de activiteit. Dead internet theory was anno 2016 een griezelig-akelig gedachte-experiment voor jonge tieners: wat als het grootste deel van wat je online ziet gemaakt en gepost was door bots? Wat als er geen echte mensen achter schuilgingen, hoe eenzaam en dystopisch zou dat zijn? Zo'n tien jaar later, met de gestage opkomst van generatieve artificiële intelligentie (dit voluit schrijven doet me zo oud klinken) is het spannende wel helemaal van deze samenzwering af, zeker wanneer sommige bronnen rapporteren dat zo'n 50% van alle inhoud tegenwoordig online AI-gegenereerd is[e]. Het voelt wel een beetje alsof het raarste wat je tegenwoordig kan doen online (dit is hyperbolisch, ik weet dat er online in de feiten en constant veel vreemdere shit gebeurt) gewoon in alle ernst lekker bloggen is. Voor niemand in het bijzonder. Zonder dat het opbrengt. En niet eens op een algoritmegestuurd platform zoals Instagram of Twitter: op een of andere vage hostingsite (of de chronisch zieke Neocitiespagina die ik via HTML probeer te genezen zonder succes - maar ik kom er wel!).  
    Meer dan een global village fungeert het Internet vooral als een hectische marktplaats waar de meest waardevolle goederen jouw data en aandacht zijn. Uiteraard delen we bepaalde ervaringen online; zo hebben we tijdens de pandemie met zijn allen het baanbrekende eerste seizoen van Love is Blind gekeken met die vrouw die haar hond gewoon van haar glas wijn liet drinken??? en zijn we inmiddels allemaal vloeiend in 'I Think You Should Leave'-memes, maar het drijft ons volgens mij wel gewoon vaker uit elkaar dan dat het ons samenbrengt. Ik denk niet dat ik moet uitleggen dat algoritmes zo zijn afgesteld dat ze je zo lang mogelijk op een  platform houden om advertentietijd te maximaliseren. Ik moet je ook niet vertellen dat algo's onbewuste gebruikers konijnengaten induwen die beginnen op hun maat, maar gaandeweg extremer en meer attention-grabby worden. Ik moet niet eens beginnen over hoe data-misuse ertoe kan leiden dat je stemgedrag beïnvloed wordt, getuige het Cambrige Analytica-schandaal. Je weet al die dingen al! Op het Internet van nu zakt iedereen verder en verder weg in hun eigen persoonlijke krabbenemmer. Voor je het helemaal beseft, mondt je casual interesse in wellness via conspiracy theories uit in het bestormen van het Capitool en/of het omarmen van fascistische dogma's. Dit lijkt misschien een vergezocht voorbeeld, maar ik baseer me wel degelijk op echte getuigenissen[f]. Many such cases.

oeps deze tekst was eigenlijk gewoon een introductie haha sorry

Het gaat er met andere woorden, zeg maar, vrij slecht aan toe. Ik denk niet dat we al eerder oog in oog hebben gestaan met deze specifieke cocktail van toenemende eenzaamheid, specifiek bij jongeren, en de ongelimiteerde, non-stop-sinds-hun-jeugd toegang tot steeds extremere online content waar ouders noch hun peers inzicht in hebben, laat staan vat op. Deze doorgedreven vorm van individualisme online voedt zich met de kwetsbaarheden van gebruikers, en het is in dit klimaat dat jongeren dan ook gretig gerekruteerd worden door extremistische groepen zoals IS, en online radicaliseren[g]. Dat ze blackpilled geraken, en zich wenden tot uitbuitende gemeenschappen zoals de manosfeer[h], de looksmaxxing-community[i] of de extreem duistere, nihilistische com-netwerken[j]. Dat (steeds) jongere mensen zich volledig ontheemd lijken te voelen, merk je ook aan situaties zoals de rellen tijdens de laatste nieuwjaarsviering[k]. 
    Het is moeilijk om al deze situaties los te zien van de male loneliness epidemic, aangezien het erop lijkt dat het toch vaak jongemannen zijn die stuurloos zijn. Meer nog dan over eenzaamheid an sich wil ik het binnenkort gaan hebben over een aantal zaken die volgens mij met elkaar samenhangen, zoals (1) de heropflakkering van 2010s era anti-SJW en anti-feminisme, (2) de toenemende kunstmatigheid van onze wereld (compleet), (3) en wat ik in een uitzonderlijk pretentieuze tentoonstelling van tijdelijke nietszeggendheid de 'commodification of self' wil noemen: identiteitsvorming of -performance dat gefaciliteerd wordt door de eindeloze mogelijkheden om (online) eender wie te zijn en eender wat uit te stralen. Hier komen denk ik aspecten aan te pas zoals de opkomst van aspirational purchases in tijden van economische instabiliteit, micro-trend final bosses, chronically online zijn als persoonlijkheidskenmerk... Ik wil het allemaal bespreken, en, zoals eerder gezegd, ben ik zo ontzettend druk! Maar ik zal tijd maken. Dus beschouw dit als een deel één, een aanloopje naar mijn (wellicht totaal ontoereikende poging) om een paar rode draden te identificeren in dit groeiende kluwen van onaangename, vreemde en verwarrende ervaringen. En ik hoop en droom dat mensen die het lezen onderweg met me willen meedenken. That means: you! 



_____________________________


[b] De Witte, J., Heylen, L., Schepers, W., Gryp, D., Haüssermann, F., De Donder, L., Van Regenmortel, T. (2024). Eenzaamheid in Vlaanderen. Deel 1. Ruimte maken voor verbondenheid. HIVA KU Leuven, Leuven.

[c] Musicco-Nombela, D. THE GLOBAL VILLAGE Globalization, rethinking McLuhan in the 21st century (2022). Comunicación y Hombre..

[e] Buttery, K. (2026). The Internet's Quality Crisis: When Everything is AI-Generated: Nothing is Valuable. Digital Literacy Licence. 




Reacties

Een reactie posten